【Triết học】あきら Kinh Thánh Lịch sử Tư tưởng Nhật Bản｜Chương 7: Cận đại～Thuần túy Kinh nghiệm của Kyoto-ha ～Trong thời đại ngột ngạt này, giành lại tự do thông qua khoảng trống thiêng liêng của vô vi～
日本語 | English | 繁體中文（台灣） | 簡体中文 | 한국어 | Tiếng Việt
Xin chào mọi người. Đây là Akira.
Ở chương trước, chúng ta đã cùng nhìn lại phong trào 「quay về Nhật Bản」 xuất hiện vào cuối thời Edo, với trung tâm là Motoori Norinaga.
Đó là một nỗ lực giữ khoảng cách với tư tưởng ngoại lai, và bảo vệ khoảng trống thiêng liêng trong tâm hồn mình thông qua các tác phẩm cổ điển và cảm tính của Nhật Bản.
Hôm nay, hãy cùng đón nhận quả bóng đó sâu hơn nữa — bước vào một hình thức 「quay về」 khác xuất hiện từ thời Taisho đến đầu Showa:
—— Tư tưởng của Kyoto-ha.
Trong khi Norinaga và những người ở chương trước nhấn mạnh việc 「quay về với cổ điển và ngôn ngữ Nhật Bản」, thì những người thuộc Kyoto-ha đã đi thêm một bước nữa, tìm cách quay về với 「chính kinh nghiệm trước khi nó trở thành ngôn ngữ hay khái niệm」. Nhân vật trung tâm của điều này chính là Nishida Kitarō.
Nishida với tác phẩm An Inquiry into the Good xuất bản năm 1911, đã xuất hiện như một nỗ lực 「lấy lại chính kinh nghiệm của mình từ tận gốc rễ」 trong bối cảnh Nhật Bản đang đẩy mạnh hiện đại hóa. Ông cho rằng, khác với triết học phương Tây vốn bắt đầu bằng việc tách biệt 「chủ thể」 và 「khách thể」, thì trạng thái trước khi chúng bị tách biệt mới chính là hiện thực căn bản nhất. Đó chính là 「thuần túy kinh nghiệm」.
Thuần túy kinh nghiệm là trạng thái mà sự vật được mở ra đúng như nó vốn có, trước khi chúng ta chia cắt nó thành 「tôi đang cảm nhận」 hay 「có đối tượng」. Ví dụ, khoảnh khắc bạn thức dậy vào buổi sáng và nhìn ra ngoài, trước khi dùng ngôn ngữ để diễn tả như 「đẹp quá」 hay 「lạnh quá」, có một khoảnh khắc ánh sáng, không khí và cảm giác của chính mình vẫn còn hòa quyện vào nhau. Nishida dạy rằng, nguồn gốc của 「hiện thực」 nằm chính ở đó.
Ý tưởng này khá cấp tiến đối với giới trí thức thời bấy giờ. Từ thời Meiji, Nhật Bản đã拼命 「du nhập」 học thuật và thể chế phương Tây. Trong bối cảnh đó, Nishida lại đề xuất việc quay về với chính kinh nghiệm sống của mình trước khi có sự du nhập ấy.
Thuần túy kinh nghiệm của Nishida sau này được Tanabe Hajime, Watsuji Tetsurō, Kuki Shūzō và những người khác phát triển theo cách riêng của họ. Xuất phát từ 「chính kinh nghiệm」, họ đã đặt lại câu hỏi 「Con người là gì?」「Xã hội là gì?」「Văn hóa là gì?」. Phân tích tinh tế về thẩm mỹ cảm tính mà Kuki Shūzō thể hiện trong The Structure of “Iki” cũng được sinh ra trong dòng chảy này — một phân tích về cảm tính độc đáo của Nhật Bản.
Điều quan trọng là, họ không phủ nhận tư tưởng phương Tây. Ngược lại, sau khi học hỏi và tiêu hóa triết học phương Tây một cách triệt để, họ đã tìm cách mở ra một chân trời mới cho 「suy nghĩ bằng tiếng Nhật và sống bằng tiếng Nhật」. Đây không phải là sự quay về truyền thống đơn thuần, mà là một thực hành sáng tạo nhằm tái hòa nhập tư tưởng ngoại lai vào chính kinh nghiệm của mình.
Thử nghiệm này dạy chúng ta điều gì ngày hôm nay? Chúng ta đang sống trong một xã hội luôn đòi hỏi 「ý nghĩa」 và 「đánh giá」. Kinh nghiệm này có hữu ích không? Có đúng đắn không? Có mang tính sản xuất không? — Những bộ lọc như vậy được đặt trước kinh nghiệm. Thuần túy kinh nghiệm của Nishida dạy chúng ta khả năng tạm thời gỡ bỏ những bộ lọc đó và quay về với 「chỉ đơn thuần là tồn tại」.
Khoảng thời gian chỉ đơn giản ngắm nhìn ra ngoài mà không suy nghĩ gì. Khoảnh khắc chỉ đơn thuần lắng nghe tiếng mưa. Trong những khoảng thời gian 「dường như chẳng có gì xảy ra」 ấy, thực ra ẩn chứa kinh nghiệm căn bản nhất — Kyoto-ha đang lặng lẽ nói với chúng ta như vậy.
Sự quay về với 「thuần túy kinh nghiệm」 này tuyệt nhiên không chỉ là câu chuyện của triết học quá khứ. Trong thời đại hiện đại bị kiệt sức vì quá tải thông tin, đây cũng là một hình thức kháng cự lặng lẽ nhằm lấy lại trọng lượng của 「chỉ đơn thuần là tồn tại」.
Ở chương sau, chúng ta sẽ bắt quả bóng này xa hơn nữa và khám phá xem tư tưởng đã chuyển dịch như thế nào từ thời chiến sang thời hậu chiến, tập trung vào Maruyama Masao và Tsurumi Shunsuke. Rất mong nhận được những suy nghĩ và cảm nhận của các bạn.
Footnote
¹ Nishida Kitarō, An Inquiry into the Good (Iwanami Bunko)
² Hirayama Hiroshi, Lectures on Japanese Intellectual History, Lecture 23 “Taisho Democracy” và các bài giảng liên quan
Akira
📧 Email: akira@discipline.tokyo
📮 Mẫu tư vấn ẩn danh: https://discipline.tokyo/contact.php
🔗 Tổng hợp mọi hoạt động: https://discipline.tokyo/index.php
※ Loạt bài viết này và các nội dung liên quan là kết tinh từ những suy tư của tôi, được bảo vệ bởi luật bản quyền. Khi trích dẫn, vui lòng ghi rõ nguồn. Nghiêm cấm sao chép hoặc sử dụng cho mục đích thương mại mà không có sự cho phép.
© 2026 Akira All Rights Reserved.
QRコードで即追加 → 秘密の回廊が開く